Emotionally Focused Therapy

Informatie voor cliënten

 

Relatietherapeut Sue Johnson: 'Doorbreek duivelse dialogen tussen liefdespartners’

’De nieuwe wetenschap van de liefde, zo wordt de relatietherapie Emotionally Focused Therapy (EFT) van de Canadese psycholoog Sue Johnson genoemd. EFT is booming: Noord-Amerika telt duizenden EFT-therapeuten. In Europa, Australië en Nieuw-Zeeland zijn dat er honderden. Ook in Nederland is de Emotionally Focused Therapy in opmars.

 In 2008  gaf Johnson een lezing aan de Vrije Universiteit Amsterdam ter promotie van haar boekHoud me vast, een handboek over de werking van EFT. Jorn Hövels, redacteur van Psy interviewde haar.

 ‘De meeste relatietherapeuten werken vanuit het idee dat liefdesrelaties rationele contracten zijn, waarin beide partners zoveel mogelijk uit de relatie willen halen tegen zo laag mogelijke kosten’, schrijft Johnson in haar boek. ‘Maar liefdesrelaties hebben vooral te maken met een ingeboren behoefte aan veilige emotionele verbondenheid.’ 
Relatieconflicten treden vooral op als partners die verbondenheid niet meer voelen, stelt Johnson. Slepende ruzies zijn een noodkreet waarmee partners aangeven dat ze de ander nodig hebben. Door Emotionally Focused Therapy leren ze hun ruziepatronen herkennen. De therapeut spoort hen aan om de onderliggende emoties uit te spreken: om elkaar openhartig te vertellen dat ze de ander nodig hebben en dat ze er voor hem of haar zullen zijn.

Wat maakt EFT baandoorbrekend?
‘EFT is de enige relatietherapie die zijn grondslag vindt in de attachment theory, de hechtingstheorie van de Britse psychiater John Bowlby (1907-1990). Bowlby stelde dat een veilige hechting tussen moeder en kind cruciaal is voor een gezonde emotionele ontwikkeling van kinderen. 
Het uitgangspunt van EFT is dat ook volwassenen voor hun psychisch welbevinden baat hebben bij een veilige hechting. Waar kinderen voor koestering, troost en bescherming afhankelijk zijn van hun ouders, zijn volwassenen emotioneel gehecht en afhankelijk van hun partner. Relaties tussen volwassenen zijn gelijkwaardiger, maar de aard van de emotionele band is hetzelfde.’

Waaruit blijkt dat we zoveel baat hebben bij een veilige hechting? 
’Er is bijvoorbeeld onderzoek gedaan naar de psychische gesteldheid van Israëlische militairen die van het strijdfront terugkeerden. De militairen die het minst last hadden van posttraumatische stressklachten, bleken de meest hechte relaties te hebben. Zij vertelden dat ze zich aan het front dagelijks inbeeldden dat ze contact hadden met hun vrouw: hoe ze met elkaar praatten, hoe ze knuffelden. 
Hechte partnerrelaties zijn een safe haven: we hoeven maar aan onze dierbaren te denken en we worden rustiger. Mensen met hechte relaties kunnen de buitenwereld beter aan. 
Het meest depressief-makend is het om met iemand samen te leven van wie je houdt, maar met wie je geen contact kunt krijgen. Neem van mij aan dat je die mensen lang aan de antidepressiva kunt houden, zo groot is de impact van partnerrelaties op de geestelijke gezondheid. Dat geldt overigens ook voor de lichamelijke gezondheid, de kans op hartproblemen is kleiner voor mensen met een hechte relatie. We worden overal gewaarschuwd voor de risico’s van roken, maar je leest nergens: isolated lives are killing you.’

Wat betekent dat voor de behandeling?
‘Door EFT leren partners inzien dat ze emotioneel gehecht en afhankelijk zijn van elkaar, dat ze zich niet langer geborgen voelen als ze het gevoel hebben dat ze de binding met hun partner verliezen. 
Als een partner emotioneel niet beschikbaar is, gaat dat gepaard met woede, verdriet, pijn en vooral angst. Die angst voelen partners in een ruzie of meningsverschil. Als ze een hechte band hebben, beschouwen ze het als een tijdelijke relatiedip. Maar partners met een minder hechte band worden al snel meegesleurd in een ‘oerpaniek’. Evolutionair gezien is dat logisch. Als de veilige geborgenheid verstoord raakt, staan de overlevingskansen op het spel.’

En dan ontstaat er een slepend relatieconflict?
‘Partners gaan dan ofwel eisen stellen en klampen zich aan de ander vast voor geruststelling, of ze trekken zich terug om zichzelf te beschermen tegen de angst. Hoe langer partners een gebrek aan binding ervaren, hoe harder ze worden meegezogen in de vicieuze cirkel van negatieve interacties, die ik in mijn boek ‘duivelse dialogen’ noem.
Die ‘duivelse dialogen’, beschermingsstrategieën van vastklampen, aandringen en terugtrekken, temperen tijdelijk de angst, maar de afstand tussen twee partners wordt uiteindelijk zo groot dat geen van beiden zich in de relatie nog veilig en geborgen voelt.’

U onderscheidt drie ‘duivelse dialogen’, welke zijn dat?
‘Dat zijn: ’zoek de boef’, ‘de protestpolka’ en ‘verstijf en vlucht’. Bij ‘zoek de boef’ gaat het om zelfbescherming. Een partner voelt zich bekritiseerd of kwetsbaar en gaat in het defensief. Door elkaar vervolgens over en weer te beschuldigen en te veroordelen proberen beide partners de controle over hun gekrenkte gevoel terug te krijgen. 
In de ‘protestpolka’ protesteert een partner tegen het gebrek aan bindingsgevoel. De ander trekt zich dan terug, hij of zij uit zijn kritiek door te zwijgen. Partners die de ‘protestpolka’ dansen, klagen vaak over communicatieproblemen of constante spanningen. 
Wanneer de kritische partner het opgeeft om de aandacht van de ander te trekken - na een vergeefse ‘protestpolka’ - vervalt de relatie in een vicieuze cirkel van ‘verstijf en vlucht’. De kritische partner wendt zich hierbij af, waardoor de partners alleen nog afstandelijk met elkaar kunnen omgaan. In EFT probeert de therapeut die duivelse dialogen samen met de partners te doorbreken.’

Een fikse ruzie kan toch ook de lucht klaren?
‘De kern is dat de 'duivelse dialogen’ een noodkreet zijn. De meeste relatieproblemen ontstaan niet omdat een partner te laat thuiskomt, omdat hij de dop niet op de tandpastatube draait of nooit de afwas doet. Waar die ruzies echt over gaan is een gebrek aan aandacht, vertrouwen, respect, erkenning en begrip. Wat twee partners in de ‘duivelse dialogen’ tegen elkaar zeggen is: ik ben bang je te verliezen, ik laat me niet door jou kwetsen, ik wil meer aandacht, ik wil dat je er voor me bent.’

Heeft u een voorbeeld uit uw behandelpraktijk?
‘Een cliënt vertelde me dat wanneer het slecht ging met zijn huwelijk, dat altijd gepaard ging met de dreigende waarschuwing van zijn vrouw dat het to-do-lijstje op de koelkast nu toch wel erg lang werd. Hij voelde op die momenten weerstand, zijn verdedigingsmuur trok vanzelf omhoog. Als hij uit wanhoop uiteindelijk besloot de takenlijst in één weekend af te werken, had dat nooit een gunstige uitwerking op zijn relatie. 
In de daaropvolgende sessie vroeg ik zijn vrouw om me eerlijk te vertellen hoe zij zich voelde als zij hem wees op het lange to-do-lijstje. Ze biechtte op dat het er haar niet om ging dat er klusjes werden gedaan. Hoe eenzamer ze zich voelde, hoe meer taken ze op het lijstje zette. Haar man was stomverbaasd: ”Heb ik dan al die jaren voor niets jouw to-do- lijstjes afgewerkt?” Zijn vrouw had het gevoel de binding met haar man te verliezen. Met die lijstjes stelde ze hem op de proef; was hij er voor haar? Maar afgewerkte takenlijstjes zijn geen medicijn tegen een slechte relatie.’

Partners verwachten toch ook wel eens echt iets van elkaar: meer daadkracht, een partner die niet rookt en drinkt, of meer seks?
‘Veel vrouwen denken dat mannen vooral geïnteresseerd zijn in een orgasme. Maar voor de meeste mannen is seks een manier om contact te hebben. Wat ik hiermee wil zeggen is: natuurlijk zijn er lastige verschillen tussen partners, maar vaak maken partners die verschillen groter dan ze zijn. 
Als partners eerlijk tegen elkaar zeggen wat ze nodig hebben, kunnen ze met die verschillen leren omgaan. De ander kan dan zeggen aan welke verwachtingen die kan voldoen. Door hier open over te praten leggen partners echt contact en raken niet verstrikt in een ‘duivelse dialoog.’

Waarin onderscheidt EFT zich van andere relatietherapieën?
‘De meeste relatietherapieën leunen op cognitieve gedragstherapie. Hierin krijgen partners een set communicatievaardigheden aangereikt, zodat ze beter met elkaar kunnen omgaan. Dat helpt wel, maar de terugval is groot. Na verloop van tijd steekt de relatiestress weer de kop op. 
Communicatietechnieken kunnen mensen leren omgaan met collega’s of vrienden, maar in liefdesrelaties schieten ze tekort. Want de interacties in liefdesrelaties werken MEGAWATT op het gevoelsleven van beide partners. Er staat immers heel wat op het spel: de wederzijdse hechting en daarmee evolutionair gezien de overlevingskansen. 
De standaardoplossingen van de meeste therapieën gaan niet in op het verlangen naar of de bedreiging van een veilige emotionele verbondenheid. Ze leren partners niet hoe ze verbinding moeten maken of hoe ze die kunnen behouden.’

Waarom lukt dat in EFT wel? 
‘Partners leren in de gesprekken om niet elkaar, maar de 'duivelse dialogen' als de - gezamenlijke - vijand te zien. De behandeling werkt doordat sleutelemoties worden aangesproken. Het woord emotie komt van het Latijnse woord 'emovere' dat bewegen betekent. We voelen ons ‘bewogen’ als degenen van wie we houden hun diepste gevoelens tonen. Door hun emoties voor elkaar uit te spreken, bewegen partners naar nieuwe manieren van reageren op elkaar en raken ze uit de vicieuze cirkel.’

Is de effectiviteit van uw therapie wetenschappelijk aangetoond? 
‘Uit vergelijkend onderzoek blijkt dat EFT een positiever effect heeft op de intimiteit en het wederzijdse vertrouwen dan relatietherapieën die zijn gebaseerd op cognitieve gedragstherapie.
Uit een vervolgstudie naar EFT blijkt dat meer dan zeventig procent van de koppels ook na twee jaar nog steeds minder relatiestress ervaart. Zij zijn gelukkiger met hun relatie dan voor deze therapie en hebben minder last van depressies.’ (Jorn Hövels)


Een recept voor geluk


1 Verbinding - Verbind jezelf met de mensen om je heen, maak tijd hiervoor vrij

2 Beweeg - Beweeg, ga wandelen of hardlopen, dans

3 Wees bewust - Wees je bewust van je omgeving en hoe je je voelt, wees nieuwsgierig

4 Blijf leren - Leer iets nieuws, doe een cursus of zoek een uitdaging

5 Geef- Doe wat aardigs voor een vriend of een vreemde, word vrijwilliger
Referenties
een echtpaar: Van een al wat ouder echtpaar - wat ik al heel bijzonder vind, dat zij op latere leeftijd nog in therapie wilden gaan( het is nooit te laat daarvoor) - kreeg ik een bedankkaart met daarbij een gedicht... lees meer »